Nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu: Thực trạng và giải pháp phát triển tại Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU
Hình 1.1. Sơ đồ bảo lãnh trực tiếp trong ngoại thương 20
Hình 1.2. Sơ đồ bảo lãnh gián tiếp trong ngoại thương 21
Hình 1.3. Sơ đồ xác nhận bảo lãnh 32
Bảng 2.1: Nguồn vốn huy động của Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội
giai đoạn 2005 – 2008 44
Bảng 2.2 Doanh số bảo lãnh phát sinh theo loại hình bảo lãnh
trong giai đoạn 2006-2008 3 64
Biểu đồ 2.1: Tăng trưởng doanh số phát sinh các loại hình bảo lãnh trong
nước giai đoạn 2006 – 2008 66
Biểu đồ 2.2: Cơ cấu phát sinh các loại bảo lãnh trong nước
trong giai đoạn 2006 - 2008 67
Bảng 2.3: Tình hình giải toả bảo lãnh trong nước
trong giai đoạn 2006-2008 69
Bảng 2.4: Số dư bảo lãnh theo loại hình bảo lãnh tính đến 31/12 các năm
2006, 2007 và 2008 71
Biểu đồ 2.3: Dư nợ bảo lãnh trong nước giai đoạn 2006- 2008 71
Bảng 2.5: Tình hình bảo lãnh nước ngoài tại Ngân hàng Ngoại thương Hà
Nội trong giai đoạn 2006 – 2008 73
Bảng 2.6: Doanh số phát sinh bảo lãnh theo các thành phần kinh tế trong
giai đoạn 2006-2008 (Đơn vị: Tỷ đồng, 1000USD, 1000EUR) 75
Bảng 2.7: Tình hình giải toả bảo lãnh theo các thành phần kinh tế trong giai
đoạn 2006-2008 (Đơn vị: Tỷ đồng, 1000USD, 1000EUR) 75
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Bảng 2.8: Dư nợ bảo lãnh theo các thành phần kinh tế năm 2007, 2008 77
Biểu 2.4: Tăng trưởng nguồn phí thu từ hoạt động bảo lãnh
giai đoạn 2006 - 2008 78
Bảng 2.9: Phí thu từ hoạt động bảo lãnh giai đoạn 2006 – 2008 78
Bảng 2.10: Bảo đảm bảo lãnh trong giai đoạn 2006 – 2008 79
Bảng 3.1: Doanh số bảo lãnh xuất nhập khẩu năm 2009 99
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt tiếng Anh
GDP Gross Domestic Product Tổng thu nhập quốc nội
USD United State Dollar Đô la Mỹ
VCB Vietcombank Ngân hàng Ngoại thương
WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới
Chữ viết tắt tiếng việt
CMTND Chứng minh thư nhân dân
CN Chi nhánh
CNTT Công nghệ thông tin
DNNN Doanh nghiệp Nhà nước
GDV Giao dịch viên
VCBTW Vietcombank trung ương
VND Việt Nam đồng
NHTM Ngân hàng thương mại
PGD Phòng giao dịch
TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh
XNK Xuất nhập khẩu
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương
LỜI MỞ ĐẦU
Tính tất yếu của đề tài
Trong những năm qua, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã phát triển nhanh
cả về quy mô và chất lượng. Ngân hàng Nhà nước đã có nhiều nỗ lực trong việc
điều hành chính sách tiền tệ, ổn định tỷ giá, lãi suất và kiềm chế lạm phát, góp
phần làm ổn định kinh tế và tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế ở mức độ cao.
Đặc biệt từ sau khi hội nhập WTO, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã mở rộng rất
nhanh và có những đóng góp quan trọng nhất định đối với công cuộc xây dựng
đất nước, xây dựng cơ sở hạ tầng quốc gia, chăm lo cho đội ngũ doanh nghiệp,
góp phần phát triển các ngành nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ; đặc biệt trong
lĩnh vực thương mại quốc tế.
Thương mại quốc tế phát triển ngày càng sâu rộng mở ra nhiều cơ hội phát
triển cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp ngày càng có nhiều mối quan hệ kinh
doanh thương mại với các doanh nghiệp trên thế giới. Hoạt động của các Ngân
hàng thương mại cũng ngày càng phát triển theo hướng đa dạng hoá các loại
hình dịch vụ. Thương mại quốc tế phát triển tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh cho
các doanh nghiệp nhưng đồng thời cũng làm gia tăng thêm nhiều rủi ro. Với vai
trò trung gian trong nền kinh tế, các ngân hàng không ngừng đa dạng hoá các
loại hình dịch vụ như tín dụng, thanh toán xuất nhập khẩu, tài trợ thương mại,
….và đặc biệt là dịch vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu.
Là một chi nhánh ngân hàng thuộc Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam,
được sự uỷ quyền của Ngân hàng trung ương, Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội
cũng đã triển khai nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu nhằm phục vụ nhu cầu bảo
lãnh của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh doanh xuất nhập khẩu trong điều
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
1
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương
kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, vì là một nghiệp vụ còn khá mới nên
nghiệp vụ này chưa phát triển tương xứng với nhu cầu của nền kinh tế. Trong
thời gian thực tập tại Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội, xét thấy nghiệp vụ bảo
lãnh xuất nhập khẩu còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu nên em chọn đề tài
“Nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu: Thực trạng và giải pháp phát triển tại
Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu cho chuyên đề thực tập
của mình.
Mục đích nghiên cứu đề tài
- Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu
của các Ngân hàng thương mại.
- Phân tích, đánh giá kết quả hoạt động của nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập
khẩu tại Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động bảo lãnh xuất nhập
khẩu tại Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu tại các Ngân
hang thương mại và thực trạng hoạt động của nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu
tại Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội. Từ đó phân tích những thành công, hạn chế
và nguyên nhân của hạn chế để đề ra các giải pháp phát triển.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là trong những năm gần đây, đặc biệt trong
giai đoạn 2006 – 2008.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thống kê, phương pháp tổng hợp và phương pháp so sánh
được sử dụng xuyên suốt trong quá trình làm chuyên đề.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
2
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương
Kết cấu của chuyên đề
Ngoài lời mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo,
chuyên đề gồm 3 chương chính như sau:
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về bảo lãnh xuất nhập khẩu của các Ngân
hàng thương mại
Chương 2: Thực trạng hoạt động xuất nhập khẩu tại Ngân hàng Ngoại
thương Hà Nội
Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh xuất
nhập khẩu tại Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
3
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BẢO LÃNH XUẤT
NHẬP KHẨU CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1. Tổng quan chung về bảo lãnh ngân hàng
1.1.1. Khái niệm bảo lãnh và bảo lãnh ngân hàng
Xét trên phạm vi toàn xã hội, hoạt động “bảo lãnh” đang phát triển hết sức
phong phú và đa dạng như bảo lãnh của một tổ chức quốc tế đối với một nước;
bảo lãnh giữa công ty mẹ với công ty con; bảo lãnh của nhà nước với doanh
nghiệp; bảo lãnh của ngân hàng với cá nhân, doanh nghiệp,…Chúng ta cũng
thường nghe nói đến bảo lãnh xuất nhập cảnh, bảo lãnh tạm tha,…Với mỗi lĩnh
vực khác nhau, “bảo lãnh” lại có những đặc trưng riêng.
Theo điều 362 - Bộ Luật Dân sự Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam, “bảo lãnh” được hiểu là: “Việc người thứ ba (người bảo lãnh) cam kết với
bên có quyền (người nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có
nghĩa vụ (người được bảo lãnh) nếu khi đến hạn mà người được bảo lãnh
không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ ” .
Trong lĩnh vực ngân hàng, “bảo lãnh” cũng được hiểu theo nhiều góc độ
khác nhau:
 Xét về góc độ học thuật, bảo lãnh ngân hàng là một hình thức “Tín
dụng chữ ký – Signature Credit”, là hoạt động sinh lời mà ngân hàng không cần
phải bỏ vốn.
 Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam quy định: “Bảo lãnh
ngân hàng là một trong các hình thức cung cấp tín dụng , được thực hiện
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
4
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương
thông qua sự cam kết bằng văn bản của tổ chức tín dụng với bên có quyền về
việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không
thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo
lãnh. Khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho ngân hàng số tiền đã được trả
thay” (Giáo trình thanh toán quốc tế - Học viện Ngân hàng)
 Theo điều 2 – Quy chế về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng của Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam: “Bảo lãnh ngân hàng là sự cam kết của ngân hàng
với bên có quyền (bên nhận bảo lãnh) về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay
cho khách hàng (bên được bảo lãnh) khi khách hàng không thực hiện hoặc
thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh. Khách hàng
phải nhận nợ và hoàn trả cho tổ chức tín dụng số tiền đã được trả thay” .
 Trong lĩnh vực thương mại quốc tế, bảo lãnh ngân hàng được xem
như là một loại hình tài trợ ngoại thương với mục đích nhằm phòng ngừa các tổn
thất cho người thụ hưởng bảo lãnh trong trường hợp có sự vi phạm nghĩa vụ của
bên đối tác có liên quan.
Ở Việt Nam hiện nay, khái niệm bảo lãnh ngân hàng được quy định trong
Quy chế về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước được sử
dụng phổ biến hơn cả.
Trong một nghiệp vụ bảo lãnh, thường có ít nhất 3 bên tham gia, đó là:
người bảo lãnh, người được bảo lãnh (người xin bảo lãnh) và người thụ hưởng
bảo lãnh. Quan hệ giữa các bên được quy định bới 3 hợp đồng độc lập nhau: hợp
đồng giữa người được bảo lãnh và người thụ hưởng bảo lãnh; hợp đồng giữa
ngân hàng phát hành bảo lãnh và người được bảo lãnh; hợp đồng giữa ngân hàng
phát hành bảo lãnh và người thụ hưởng bảo lãnh.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
5
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương
 Người bảo lãnh – The Guarantor: Là người dùng uy tín của mình
đứng ra cam kết sẽ chịu trách nhiệm thay cho người được bảo lãnh trong trường
hợp họ không thực hiện đúng hợp đồng với bên hưởng thụ bảo lãnh. Trong bảo
lãnh ngân hàng, người bảo lãnh là ngân hàng với khả năng tài chính và uy tín
được bên thụ hưởng chấp nhận. Ngân hàng bảo lãnh có khi chỉ là một ngân hàng
phục vụ người xin bảo lãnh (trong trường hợp bảo lãnh trực tiếp); và cũng có khi
là hai ngân hàng tham gia, trong đó một ngân hàng phục vụ người xin bảo lãnh,
một ngân hàng phục vụ người thụ hưởng bảo lãnh (trong trường hợp bảo lãnh
gián tiếp).
 Người xin bảo lãnh hay người được bảo lãnh – The Principal: Là
người yêu cầu để được ngân hàng đứng ra bảo lãnh.
 Người thụ hưởng bảo lãnh – The Beneficary: Là người được ngân
hàng bảo lãnh thanh toán nếu bên được bảo lãnh vi phạm hợp đồng.
1.1.2. Đặc điểm và tính chất của bảo lãnh ngân hàng
Bảo lãnh ngân hàng thực chất là lời hứa thanh toán của ngân hàng đối với
người thụ hưởng bảo lãnh khi người được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực
hiện không đúng nghĩa vụ hợp đồng. Do đó, nó là một công cụ bảo đảm chứ
không phải là một công cụ thanh toán với các đặc điểm như sau:
 Tính độc lập tương đối
- Độc lập với hợp đồng “chính”: Quan hệ của các bên khi tham gia vào
một “bảo lãnh ngân hàng” được quy định bởi 3 hợp đồng và các bên trong mỗi
hợp đồng lại có quyền và nghĩa vụ riêng.
+ Hợp đồng thứ nhất: hợp đồng giữa người được bảo lãnh và người thụ
hưởng bảo lãnh.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
6
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương
+ Hợp đồng thứ hai: hợp đồng giữa ngân hàng bảo lãnh và người được bảo
lãnh.
+ Hợp đồng thứ ba: hợp đồng giữa ngân hàng bảo lãnh và người thụ
hưởng bảo lãnh.
Hợp đồng thứ nhất là gốc để hình thành hợp đồng thứ hai và hợp đồng thứ
ba. Hai hợp đồng ra đời sau để phục vụ cho hợp đồng thứ nhất. Tuy nhiên, hợp
đồng thứ nhất sẽ không được thực hiện đầy đủ nếu hai hợp đồng sau không có
giá trị hiệu lực. Mối quan hệ giữa ba loại hợp đồng này là mối quan hệ “nguyên
nhân - kết quả”. Chúng có mối quan hệ khá logic với nhau nhưng quyền và nghĩa
vụ của mỗi bên trong từng hợp đồng lại không bị ràng buộc, phụ thuộc lẫn nhau.
Ngân hàng bảo lãnh thực hiện cam kết của mình dựa vào căn cứ duy nhất,
đó là người thụ hưởng bảo lãnh có thoả mãn đầy đủ các điều kiện bảo lãnh như
hợp đồng đã ký kết hay không. Trách nhiệm thanh toán của ngân hàng bảo lãnh
không chịu sự chi phối của mối quan hệ giữa ngân hàng bảo lãnh và người được
bảo lãnh. Ngay cả khi người được bảo lãnh bị phá sản, mất khả năng thanh toán
hay thiếu nợ ngân hàng, , thì ngân hàng vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ thanh toán
của mình đối với người thụ hưởng. Ngân hàng bảo lãnh không liên quan đến
quyền, nghĩa vụ cũng như các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng thứ nhất giữa
người được bảo lãnh và người thụ hưởng bảo lãnh.
Người thụ hưởng bảo lãnh nếu thoả mãn đầy đủ các điều kiện của bảo lãnh
sẽ được ngân hàng bảo lãnh thanh toán mà không bị ngăn cản bởi sự ràng buộc
với người được bảo lãnh trong hợp đồng thứ nhất.
Theo quan điểm của các ngân hàng thì tính độc lập với hợp đồng “chính”
mang lại nhiều thuận lợi do ngân hàng chỉ xem xét sự phù hợp của các chứng từ
với các điều khoản và điều kiện của bảo lãnh.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
7

Xem chi tiết: Nghiệp vụ bảo lãnh xuất nhập khẩu: Thực trạng và giải pháp phát triển tại Ngân hàng Ngoại thương Hà Nội