Một số vấn đề về chiến lược vay trả nợ nợ nước ngoài ở Việt Nam

20
2001-2005. Tû lƯ tỉng d− nỵ n−íc ngoµi so víi kim ng¹ch xt khÈu
n¨m 2005 lµ 54,5%, n¨m 2010 gi¶m xng cßn 41,4%.
3.2 Gi¶i ph¸p t¨ng c−êng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
3.2.1 VỊ qu¶n lý nỵ vÜ m«
Thóc ®Èy h¬n n÷a qu¸ tr×nh cỉ phÇn hãa c¸c doanh nghiƯp
Nhµ n−íc theo h−íng Nhµ n−íc chØ thùc hiƯn ®iỊu tiÕt vÜ m« nỊn kinh
tÕ, viƯc ph¸t triĨn kinh tÕ dµnh cho khu vùc t− nh©n.
3.2.2 VỊ thĨ chÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý
 HƯ thèng hãa c¸c v¨n b¶n ph¸p quy vỊ qu¶n lý nỵ n−íc
ngoµi: sÏ gióp gi¶m ®¸ng kĨ chi phÝ tu©n thđ, còng cã nghÜa lµ t¨ng
hiƯu qu¶ qu¶n lý.
 Thµnh lËp ủ ban qu¶n lý nỵ: ủ ban lµ c¬ chÕ phèi hỵp chÝnh
thøc, ®−ỵc thĨ chÕ ho¸ ë cÊp vÜ m« ®Ĩ qu¶n lý nỵ mét c¸ch thèng nhÊt
vµ toµn diƯn nh− mơc tiªu cđa ChÝnh phđ ®· ®Ị ra.
 C¬ chÕ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi: Bé Tµi chÝnh cÇn x©y dùng
®−ỵc c¬ chÕ tỉng kÕt vµ b¸o c¸o, sao cho Bé cã thĨ thùc hiƯn ®−ỵc
c¸c ph©n tÝch danh mơc nỵ vµ ph©n tÝch tÝnh bỊn v÷ng nỵ mét c¸ch
th−êng xuyªn.
3.2.3 T¨ng c−êng n¨ng lùc qu¶n lý nỵ:
 N¨ng lùc chuyªn m«n kü tht: bao gåm c¸n bé chuyªn m«n
vµ ph−¬ng tiƯn chuyªn m«n, ®Ĩ thèng kª, ph©n lo¹i, tỉng hỵp, ph©n
tÝch, ®¸nh gi¸, dù b¸o vỊ c¸c lo¹i h×nh nỵ.
 N¨ng lùc tỉ chøc: Mét hƯ thèng qu¶n lý nỵ hiƯu qu¶ ®ßi hái
ph¶i cã chiÕn l−ỵc, cã cÊu tróc, cã c¸n bé vµ ph−¬ng tiƯn, cã th«ng
tin, ph©n tÝch th«ng tin, kiĨm so¸t vµ vËn hµnh.



5
gi¶i thÝch, ®¸nh gi¸ nh÷ng vÊn ®Ị quan träng phơc vơ mơc ®Ýnh
nghiªn cøu.
Ln ¸n sư dơng sè liƯu thèng kª vỊ t¨ng tr−ëng, xt nhËp khÈu,
®Çu t− v.,v., cđa ViƯt Nam ®−ỵc lÊy tõ ngn chÝnh thøc do Tỉng cơc
Thèng kª c«ng bè. C¸c sè liƯu thèng kª vỊ nỵ chđ u lÊy tõ ngn
c¬ së d÷ liƯu cđa Q TiỊn tƯ Qc tÕ (IMF), tÝnh b»ng ®ång ®«la Mü
møc gi¸ hiƯn hµnh. Ln ¸n sư dơng tû gi¸ hèi ®o¸i gi÷a ®ång ViƯt
Nam vµ ®ång ®«la Mü cđa Q TiỊn tƯ qc tÕ dïng trong viƯc quy
®ỉi GDP hµng n¨m cđa ViƯt Nam ®Ĩ quy ®ỉi sè liƯu nỵ n−íc ngoµi
thµnh ®ång ViƯt Nam vµ sư dơng hƯ sè gi¶m ph¸t GDP cđa Tỉng cơc
Thèng kª ®Ĩ ®−a vỊ ®ång ViƯt Nam theo møc gi¸ so s¸nh 1994. C¸c
ph©n tÝch ®−ỵc thùc hiƯn trªn c¬ së d÷ liƯu chun ®ỉi nh− m« t¶.
6. §ãng gãp cđa ln ¸n
VỊ mỈt lý thut:


 M« t¶ mét c¸ch cã hƯ thèng nh÷ng vÊn ®Ị lý thut vỊ hƯ
thèng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi cã hiƯu qu¶.


 HƯ thèng l¹i ph−¬ng ph¸p vµ m« h×nh ®¸nh gi¸ tÝnh bỊn v÷ng
cđa nỵ n−íc ngoµi;
VỊ thùc tiƠn


 Lµm râ møc ®é bỊn v÷ng cđa viƯc vay vµ tr¶ nỵ n−íc ngoµi ë
ViƯt Nam trong thêi gian qua;


 Ph©n tÝch nh÷ng ®iĨm m¹nh vµ ®iĨm u cđa hƯ thèng qu¶n
lý nỵ n−íc ngoµi ë n−íc ta hiƯn nay nh»m h−íng tíi mét hƯ thèng
qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi cã hiƯu qu¶;


 Trªn c¬ së c¸c ph©n tÝch thùc tr¹ng ë ViƯt Nam vµ trªn c¬ së
tỉng hỵp nh÷ng bµi häc kinh nghiƯm qc tÕ, ®Ị xt mét sè biƯn
ph¸p cã c¬ së khoa häc nh»m t¨ng c−êng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ë
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


6
n−íc ta phï hỵp víi chiÕn l−ỵc vay nỵ cđa ChÝnh phđ trong thêi gian
tíi.


 §Ỉc biƯt ln ¸n ®Ị xt vµ thư nghiƯm øng dơng mét m«
h×nh tµi chÝnh ®Ĩ ph©n tÝch vµ dù b¸o tÝnh bỊn v÷ng nỵ.
7. CÊu tróc cđa ln ¸n
Ch−¬ng 1. Nỵ n−íc ngoµi vµ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi.
Ch−¬ng 2. Thùc tr¹ng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ë ViƯt Nam
Ch−¬ng 3: Gi¶i ph¸p t¨ng c−êng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ë ViƯt
Nam.
Ch−¬ng 1. Nỵ n−íc ngoµi vµ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
1.1 Tỉng quan vỊ nỵ n−íc ngoµi
1.1.1 §Þnh nghÜa nỵ n−íc ngoµi
Theo Quy chÕ qu¶n lý vay vµ tr¶ nỵ n−íc ngoµi 2005: “Vay n−íc
ngoµi lµ c¸c kho¶n vay do ng−êi c− tró ë mét n−íc vay cđa ng−êi
kh«ng c− tró.”.
Kh¸i niƯm nỵ n−íc ngoµi vỊ c¬ b¶n mang ý nghÜa thèng kª vµ
nhÊt qu¸n víi HƯ thèng thèng kª tµi kho¶n qc gia (SNA).
1.1.2 Ph©n lo¹i nỵ n−íc ngoµi
- Theo ng−êi ®i vay: nỵ c«ng vµ nỵ cđa khu vùc t− nh©n
- Theo niªn h¹n: nỵ trung vµ dµi h¹n, nỵ ng¾n h¹n
- Theo lo¹i h×nh vay: nỵ ODA vµ nỵ th−¬ng m¹i
1.1.3 Vai trß vµ chu tr×nh cđa nỵ n−íc ngoµi
Víi viƯc ®i vay n−íc ngoµi, mét qc gia cã c¬ héi ®Çu t− ph¸t
triĨn ë møc cao h¬n trong thêi ®iĨm hiƯn t¹i mµ kh«ng ph¶i gi¶m tiªu
dïng trong n−íc, vµ nhê vËy, cã thĨ ®¹t ®−ỵc tû lƯ t¨ng tr−ëng trong
hiƯn t¹i cao h¬n møc mµ b¶n th©n nỊn kinh tÕ cho phÐp. Tuy nhiªn


19
KÕt ln
Ch−¬ng 2 tr×nh bµy vµ ph©n tÝch c¸c c©n ®èi vÜ m« chđ u t¸c
®éng ®Õn t×nh h×nh nỵ n−íc ngoµi giai ®o¹n 1995-2005. Ch−¬ng nµy
còng ®−a ra nh÷ng ý kiÕn ph©n tÝch vỊ c¸c mỈt thµnh tùu ®· ®¹t ®−ỵc,
c¸c vÊn ®Ị cßn tån t¹i còng nh− nguyªn nh©n cđa nh÷ng tån t¹i trong
c«ng t¸c qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi dùa trªn khung lý thut ®· ®−ỵc ®−a
ra trong ch−¬ng 1.
Ch−¬ng 3. Gi¶i ph¸p t¨ng c−êng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ë
ViƯt Nam
3.1. Mơc tiªu vµ nguyªn t¾c qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
3.1.1.Mơc tiªu qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
Mơc tiªu cơ thĨ cđa viƯc sư dơng vèn ®−ỵc tËp trung vµo hiƯu qu¶
cđa viƯc sư dơng vèn.
3.1.2. Nguyªn t¾c qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
(1) ChÝnh phđ thèng nhÊt qu¶n lý toµn diƯn nỵ n−íc ngoµi cđa qc
gia; (2) HiƯu qu¶ cđa ch−¬ng tr×nh, dù ¸n sư dơng vèn vay lµ tiªu chÝ
quan träng hµng ®Çu trong viƯc qut ®Þnh vay vèn n−íc ngoµi; (3)
§¶m b¶o c©n ®èi gi÷a vay vµ kh¶ n¨ng tr¶ nỵ, c©n ®èi ngo¹i tƯ vµ c¸c
c©n ®èi vÜ m« kh¸c cđa nỊn kinh tÕ vỊ dµi h¹n
3.2. §Þnh h−íng vay vµ tr¶ nỵ cđa ChÝnh phđ trong thêi gian tíi
Kh¶ n¨ng huy ®éng ngn vèn ODA trong n¨m n¨m 2006-2010
kho¶ng 17 tû USD, gi¶i ng©n kho¶ng 10.9 tû USD, vèn ®Çu t− trùc
tiÕp thùc hiƯn trong giai ®äan dù kiÕn chiÕm kho¶ng 19.5 tû USD. D−
nỵ n−íc ngoµi cđa toµn nỊn kinh tÕ dù kiÕn t¨ng tõ 16,7 tû USD n¨m
2005 lªn 24,4 tû USD n¨m 2010. Tỉng d− nỵ vèn vay n−íc ngoµi so
víi GDP trong 5 n¨m tíi ỉn ®Þnh ë møc 37,5%, t¨ng nhĐ so víi 5 n¨m
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


18
 Tån t¹i trong c¬ chÕ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi: trong khi mçi c¬
quan chÞu tr¸ch nhiƯm chÝnh trong viƯc thùc hiƯn mét sè chøc n¨ng
nhÊt ®Þnh cđa qu¶n lý nỵ, vµ ®Ĩ hoµn thµnh chøc n¨ng nµy ®ßi hái cã
sù phèi hỵp chỈt chÏ víi mét hc nhiỊu c¸c c¬ quan kh¸c, th× l¹i
thiÕu nh÷ng c¬ chÕ chÝnh thøc cơ thĨ ®Ĩ tiÕn hµnh viƯc phèi hỵp.
 Tån t¹i trong qu¶n lý cÊp t¸c nghiƯp : mét lo¹t c¸c vÊn ®Ị cÇn
®−ỵc th¸o gì vµ n©ng cao n¨ng lùc trong viƯc thèng kª, qu¶n lý th«ng
tin, b¸o c¸o vµ ®¸nh gi¸ rđi ro v.,v.,
 Tån t¹i trong ®¸nh gi¸ t×nh h×nh nỵ n−íc ngoµi: Cho ®Õn nay,
c¸c ph©n tÝch vỊ nỵ n−íc ngoµi mµ c¸c c¬ quan qu¶n lý thùc hiƯn míi
chØ ph¶n ¸nh ®−ỵc t×nh tr¹ng nỵ ë d¹ng tÜnh, t¹i mét thêi ®iĨm nhÊt
®Þnh
2.3.3 Nguyªn nh©n cđa nh÷ng tån t¹i
 Ỹu tè lÞch sư: Qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi trong nỊn kinh tÕ thÞ
tr−êng chØ míi ®−ỵc triĨn khai ë n−íc ta tõ kho¶ng n¨m 1995, vµ hƯ
thèng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi cßn ®ang trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ
hoµn thiƯn.
 H¹n chÕ trong kinh nghiƯm qu¶n lý nỵ: vay nỵ th−¬ng m¹i
n−íc ngoµi cđa ViƯt Nam cßn rÊt Ýt ái, do vËy kinh nghiƯm qu¶n lý vµ
kiĨm so¸t nỵ th−¬ng m¹i cßn kh¸ h¹n chÕ
 ThiÕu hơt ®éi ngò c¸n bé chuyªn m«n: §éi ngò c¸n bé cđa
c¸c c¬ quan qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi chđ u võa lµm võa häc.
 HƯ thèng vµ quy tr×nh thÈm ®Þnh c¸c dù ¸n ®Çu t− cßn u
kÐm: nh÷ng ®iĨm u cđa hƯ thèng vµ quy tr×nh thÈm ®Þnh vµ qu¶n lý
c¸c dù ¸n ®Çu t−, vèn ®· lµ thùc tiƠn nhiỊu n¨m cđa n−íc ta, ®· cã t¸c
®éng ®Õn c«ng t¸c qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi.



7
viƯc sư dơng gi¶i ph¸p vay nỵ n−íc ngoµi lu«n tiỊm Èn nguy c¬ dÉn
®Õn mét nỊn tµi chÝnh kh«ng bỊn v÷ng vµ kh«ng hiÕm tr−êng hỵp nỵ
n−íc ngoµi qu¸ cao vµ qu¶n lý láng lỴo ®· dÉn ®Õn khđng ho¶ng tµi
chÝnh vµ kinh tÕ suy tho¸i.
C¸c n−íc vay nỵ th−êng ph¶i tr¶i qua nh÷ng giai ®o¹n kh¸c nhau
trong qu¸ tr×nh ph¸t triĨn, trong ®ã nỵ n−íc ngoµi ®−ỵc tÝch tơ, t¨ng
dÇn trong thêi gian ®Çu vµ gi¶m dÇn khi tiÕt kiƯm trong n−íc t¨ng lªn
vµ cã tÝch l. Mçi qc gia ®i vay cÇn nhËn thøc ®−ỵc c¸c giai ®o¹n
nµy còng nh− c¸c vÊn ®Ị vµ c¸c nguy c¬ tiỊm Èn trong mçi giai ®o¹n
®Ĩ cã nh÷ng chiÕn l−ỵc vµ chÝnh s¸ch qu¶n lý nỵ phï hỵp.
1.2 Qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
1.2.1 Sù cÇn thiÕt cđa qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
Qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ®Ĩ ®¶m b¶o an toµn nỵ vµ an ninh cho
nỊn tµi chÝnh qc gia.
1.2.2 Néi dung qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
1.2.2.1 X©y dùng chiÕn l−ỵc vµ kÕ ho¹ch vay tr¶ nỵ n−íc ngoµi
Mét trong nh÷ng c«ng cơ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi lµ chiÕn l−ỵc vµ
kÕ ho¹ch vay tr¶ nỵ. ChiÕn l−ỵc vay tr¶ nỵ ®−ỵc lËp trong dµi h¹n
trong khi kÕ ho¹ch vay tr¶ nỵ ®−ỵc lËp trong trung h¹n.
1.2.2.2 Ban hµnh khung thĨ chÕ, x©y dùng c¬ chÕ, tỉ chøc bé m¸y
qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
Mét trong nh÷ng nhiƯm vơ cđa Nhµ n−íc trong qu¶n lý nhµ n−íc
vỊ nỵ n−íc ngoµi lµ x©y dùng ®−ỵc mét khu«n khỉ ph¸p lý vµ thĨ chÕ
cho qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi, trong ®ã cã sù ph©n ®Þnh râ rµng tr¸ch
nhiƯm vµ qun h¹n cđa c¸c c¬ quan chøc n¨ng ®−ỵc đy qun thay
mỈt chÝnh phđ trong viƯc vay, tr¶ nỵ, ph¸t hµnh b¶o l·nh vµ thùc hiƯn
c¸c giao dÞch tµi chÝnh nh− cho vay l¹i.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


8
1.2.2.3§¸nh gi¸ tÝnh bỊn v÷ng cđa nỵ n−íc ngoµi
“TÝnh bỊn v÷ng nỵ lµ kh¸i niƯm dïng ®Ĩ chØ tr¹ng th¸i nỵ cđa mét
qc gia t¹i ®ã n−íc vay nỵ cã kh¶ n¨ng ®¸p øng c¸c nghÜa vơ tr¶ nỵ
– c¶ vèn gèc lÉn l·i – mét c¸ch ®Çy ®đ, kh«ng ph¶i nhê ®Õn biƯn
ph¸p miƠn gi¶m hc c¬ cÊu l¹i nỵ nµo, còng nh− kh«ng bÞ t×nh tr¹ng
tÝch tơ c¸c kho¶n nỵ chËm tr¶, ®ång thêi vÉn cho phÐp nỊn kinh tÕ ®¹t
®−ỵc mét tû lƯ t¨ng tr−ëng chÊp nhËn ®−ỵc.” (IDA vµ IMF, 2001)
Tỉng hỵp c¸c chÝnh s¸ch vay nỵ vµ chÝnh s¸ch vÜ m« ®¶m b¶o
viƯc duy tr× tÝnh bỊn v÷ng cđa nỵ n−íc ngoµi ®−ỵc gäi lµ chÝnh s¸ch
nỵ bỊn v÷ng.
M« h×nh ®¸nh gi¸ tÝnh bỊn v÷ng nỵ dùa trªn hai th«ng sè quan
träng qut ®Þnh tÝnh bỊn v÷ng cđa nỵ, ®ã lµ tû lƯ gi÷a t¨ng tr−ëng
xt khÈu vµ t¨ng tr−ëng nhËp khÈu. NÕu tû lƯ nãi trªn t¨ng liªn tơc
th× chÝnh s¸ch nỵ sÏ trë nªn kh«ng bỊn v÷ng, ngay c¶ trong tr−êng
hỵp l·i st thÊp h¬n tû lƯ t¨ng tr−ëng cđa xt khÈu.
1.2.2.4 §¸nh gi¸ n¨ng lùc tr¶ nỵ hiƯn cã cđa nỊn kinh tÕ th«ng qua
c¸c chØ sè kinh tÕ vÜ m«
§Ĩ theo dâi vµ ®¶m b¶o ®−ỵc tÝnh bỊn v÷ng nỵ, cÇn n¾m b¾t vµ
ph©n tÝch ®−ỵc mét lo¹t c¸c c¸n c©n kinh tÕ vÜ m« vµ nỵ n−íc ngoµi,
nh−: t¨ng tr−ëng cđa nỊn kinh tÕ, ®éng th¸i gi÷a xt khÈu vµ nhËp
khÈu, ®iỊu kiƯn th−¬ng m¹i, dù tr÷ ngo¹i tƯ, l·i st, Tû gi¸ hèi ®o¸i
thùc tÕ, L¹m ph¸t, c¸c chØ sè tiỊn tƯ, th©m hơt tµi kho¸ vµ tÝn dơng
dµnh cho khu vùc c«ng.
1.2.2.5 §¸nh gi¸ møc nỵ vµ tèc ®é t¨ng nỵ n−íc ngoµi
C¸c chØ sè nỵ n−íc ngoµi quan träng nhÊt bao gåm: (1) nỵ n−íc
ngoµi trªn GDP; (2) nỵ n−íc ngoµi trªn xt khÈu; vµ (3) tr¶ nỵ hµng
n¨m trªn xt khÈu.


17
2.3 §¸nh gi¸ chung vỊ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ë ViƯt Nam
2.3.1 Nh÷ng thµnh tùu nỉi bËt cđa c«ng t¸c qu¶n lý nỵ n−íc
ngoµi
Qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ®· gãp phÇn quan träng vµo ph¸t triĨn
kinh tÕ vµ thu hót ngn vèn ODA. Khung thĨ chÕ qu¶n lý nỵ n−íc
ngoµi ®· ®−ỵc tõng b−íc hoµn thiƯn. HƯ thèng tỉ chøc qu¶n lý nỵ
n−íc ngoµi ®· hoµn thiƯn vµ tõng b−íc ®−ỵc c¶i tiÕn. N¨ng lùc c¸n bé
®ang tõng b−íc ®−ỵc n©ng cao
2.3.2 Mét sè tån t¹i trong qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
 Tån t¹i trong qu¶n lý vÜ m«: nỊn tµi chÝnh ch−a hoµn toµn
tho¸t khái t×nh tr¹ng bÞ øc chÕ, thĨ hiƯn ë viƯc tÝn dơng vÉn chđ u
rãt vµo c¸c doanh nghiƯp nhµ n−íc theo c¸c ®iỊu kiƯn −u ®·i, trong
khi c¸c doanh nghiƯp t− nh©n chØ ®−ỵc tiÕp cËn mét c¸ch h¹n chÕ; l·i
st thùc bÞ gi÷ ë møc qu¸ thÊp.
 Tån t¹i trong khung thĨ chÕ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi: sù chång
chÐo vỊ quy ®Þnh qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi thĨ hiƯn ë sù tån t¹i song
song cđa c¸c quy ®Þnh vỊ qu¶n lý ngn vèn hç trỵ ph¸t triĨn chÝnh
thøc (ODA) vµ c¸c quy ®Þnh vỊ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi nãi chung mµ
trong ®ã phÇn lín lµ nỵ ODA.
 Tån t¹i trong hƯ thèng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi: trong khi Bé
Tµi chÝnh lËp kÕ ho¹ch vỊ gi¸ trÞ vay nỵ vµ tr¶ nỵ (b»ng tiỊn) th× Bé
KÕ ho¹ch vµ §Çu t− lËp kÕ ho¹ch vỊ néi dung vËt chÊt cđa sè tiỊn ®i
vay. ViƯc t¸ch quy tr×nh lËp kÕ ho¹ch vỊ nỵ n−íc ngoµi lµm hai m¶ng
nh− vËy mét mỈt dÉn ®Õn mét sè ho¹t ®éng trïng lỈp cđa hai c¬ quan,
mỈt kh¸c g©y khã kh¨n cho qu¸ tr×nh theo dâi, gi¸m s¸t, thu thËp
th«ng tin vµ ®Ỉc biƯt lµ ®¸nh gi¸ hiƯu qu¶ cđa viƯc sư dơng ngn vèn
ë tÇm vÜ m«.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


16
doanh nghiƯp vµ tỉ chøc thc khu vùc c«ng vµ dù b¸o vay n−íc
ngoµi hµng n¨m cđa khu vùc t− nh©n ®· ®−ỵc Thđ t−íng ChÝnh phđ
phª dut.
2.2.3 Theo dâi vµ ®¸nh gi¸ t×nh h×nh nỵ n−íc ngoµi
C¬ quan chđ tr× ®¸nh gi¸, gi¸m s¸t nỵ lµ Bé Tµi chÝnh. C¬ quan
phèi hỵp thùc hiƯn viƯc ®¸nh gi¸, gi¸m s¸t lµ Ng©n hµng Nhµ n−íc
ViƯt Nam, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−, Tỉng cơc Thèng kª, Bé Th−¬ng
m¹i; c¸c Bé, c¬ quan ngang Bé, đy ban nh©n d©n c¸c tØnh, thµnh phè
trùc thc Trung −¬ng cã sư dơng vèn vay n−íc ngoµi cđa ChÝnh phđ.
Theo Qut ®Þnh sè 231 n¨m 2006 cđa Thđ t−íng ChÝnh phđ, c¸c
chØ tiªu chÝnh dïng ®Ĩ ®¸nh gi¸, gi¸m s¸t theo ng−ìng an toµn nỵ bao
gåm:
•
Gi¸ trÞ hiƯn t¹i cđa nỵ n−íc ngoµi so víi
GDP (PV FD/GDP)
Kh«ng qu¸ 45%
•
Gi¸ trÞ hiƯn t¹i cđa nỵ n−íc ngoµi so víi
kim ng¹ch xt khÈu hµng ho¸ vµ dÞch
vơ (PV FD/EX)
Kh«ng qu¸ 200%
•
Gi¸ trÞ hiƯn t¹i cđa nỵ n−íc ngoµi so víi
thu ng©n s¸ch nhµ n−íc (PV FD/GR)
Kh«ng qu¸ 200%
•
NghÜa vơ tr¶ nỵ hµng n¨m so víi kim
ng¹ch xt khÈu hµng ho¸ vµ dÞch vơ
(DS/EX)
Kh«ng qu¸ 25%
•
NghÜa vơ tr¶ nỵ n−íc ngoµi hµng n¨m
so víi thu ng©n s¸ch nhµ n−íc (DS/GR)
Kh«ng qu¸ 30%
•
Dù tr÷ ngo¹i hèi nhµ n−íc so víi tỉng
sè nỵ n−íc ngoµi ng¾n h¹n (FR/STD)
Kh«ng d−íi
200%
ViƯc ph©n tÝch (vµ dù b¸o) tÝnh bỊn v÷ng nỵ theo quy ®Þnh cÇn
®−ỵc thùc hiƯn 2 n¨m mét lÇn.


9
1.2.3 HƯ thèng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi .
Qu¶n lý nỵ ®−ỵc ph©n thµnh hai cÊp: qu¶n lý nỵ cÊp vÜ m« vµ
qu¶n lý nỵ cÊp t¸c nghiƯp. Mçi chøc n¨ng qu¶n lý cã c¸c s¶n phÈm
riªng. H×nh 1-1 m« t¶ c¸c chøc n¨ng qu¶n lý nỵ vµ s¶n phÈm cđa tõng
chøc n¨ng.
qu¶n lý cÊp vÜ m« ®Þnh h−íng vµ tỉ
chøc
Chøc n¨ng chÝnh s¸ch ChiÕn l−ỵc
Chøc n¨ng ph¸p lý-thĨ chÕ CÊu tróc
Chøc n¨ng ®¶m b¶o ngn lùc C¸n bé vµ ph−¬ng tiƯn
qu¶n lý cÊp t¸c
nghiƯp
C¸c dßng nỵ vµ
thùc tiƠn qu¶n lý
Qu¶n lý thơ ®éng:
Chøc n¨ng ghi nhËn Th«ng tin
Chøc n¨ng ph©n tÝch C¸c ph©n tÝch
Qu¶n lý chđ ®éng
Chøc n¨ng ho¹t ®éng C¸c ho¹t ®éng
Chøc n¨ng kiĨm so¸t Sù kiĨm so¸t
/ phèi hỵp
/ gi¸m s¸t
Ngn: UNCTAD, 1993
H×nh 1– C¸c chøc n¨ng qu¶n lý nỵ vµ s¶n phÈm cđa c¸c chøc n¨ng
®ã
1.2.4 C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn nỵ n−íc ngoµi
Cã nhiỊu nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn c«ng t¸c qu¶n lý nỵ n−íc
ngoµi cđa mét qc gia, cã nh÷ng nh©n tè bªn trong nỊn kinh tÕ vµ
còng cã nh÷ng nh©n tè bªn ngoµi. C¸c nh©n tè nµy cã thĨ cã nh÷ng
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


10
¶nh h−ëng thn lỵi, còng cã thĨ cã nh÷ng ¶nh h−ëng bÊt lỵi ®Õn
c«ng t¸c qu¶n lý nỵ.
1.3 Kinh nghiƯm qc tÕ vỊ vay vµ tr¶ nỵ n−íc ngoµi
1.3.1 T×nh h×nh nỵ cđa c¸c n−íc trªn thÕ giíi
Mét ®iỊu ®Ỉc biƯt quan träng ®· ®−ỵc c¸c nhµ nghiªn cøu chØ ra,
®ã lµ g¸nh nỈng nỵ n−íc ngoµi cđa c¸c n−íc ®ang ph¸t triĨn ®· lªn
®Õn møc mµ dßng tiỊn tr¶ nỵ lín h¬n dßng vèn ch¶y vµo tõ n−íc
ngoµi.
1.3.2 ChiÕn l−ỵc vay nỵ vµ khđng ho¶ng nỵ ë c¸c n−íc ch©u Mü
Latinh
Khđng ho¶ng nỵ ë ch©u Mü Latinh chđ u liªn quan ®Õn viƯc
qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi cđa khu vùc t− nh©n. C¸c chÝnh phđ còng thiÕu
sù quan t©m cÇn thiÕt ®èi víi sù ỉn ®Þnh kinh tÕ vÜ m«, ®Ỉc biƯt lµ ®èi
víi l¹m ph¸t vµ qu¶n lý nỵ. T¸c ®éng lín nhÊt cđa cc khđng ho¶ng
nỵ ë c¸c n−íc Mü Latinh lµ sù suy tho¸i kinh tÕ kÐo dµi.
1.3.3 Sư dơng vèn vay n−íc ngoµi vµ khđng ho¶ng tµi chÝnh ë khu
vùc §«ng ¸ ci thËp kû 90
ThiÕu hơt lín trong tµi kho¶n v·ng lai t− nh©n ë c¸c n−íc nh−
Th¸i lan, Indonesia, Hµn Qc vµ viƯc duy tr× tû gi¸ cè ®Þnh ®·
khun khÝch c¸c n−íc nµy vay nỵ n−íc ngoµi. KÕt qu¶ dÉn ®Õn sù lƯ
thc lín vµo rđi ro hèi ®o¸i cđa c¶ hai lÜnh vùc: tµi chÝnh vµ doanh
nghiƯp. MỈc dï r¬i vµo khđng ho¶ng nh−ng t×nh h×nh tµi chÝnh ë
§«ng ¸ vÉn lµnh m¹nh h¬n nhiỊu so víi Mü Latinh v× hÇu hÕt c¸c
n−íc cã tû lƯ nỵ n−íc ngoµi thÊp h¬n nhiỊu.
1.3.4 Bµi häc rót ra ®èi víi ViƯt Nam
DÊu hiƯu chung cđa khđng ho¶ng: c¸c chØ sè kinh tÕ vÜ m« rÊt
kh¶ quan nh− tèc ®é t¨ng tr−ëng cao, lng vèn n−íc ngoµi ®ỉ vµo


15
c¸c dù ¸n thc lÜnh vùc kh¸c kh«ng cã kh¶ n¨ng thu håi vèn trùc
tiÕp, bao gåm c¶ tr−êng hỵp ng©n s¸ch ®Þa ph−¬ng ®−ỵc vay l¹i vèn
vay n−íc ngoµi tõ ng©n s¸ch trung −¬ng ®Ĩ cÊp ph¸t cho ch−¬ng
tr×nh, dù ¸n lµ ®èi t−ỵng cÊp vèn cđa ng©n s¸ch nhµ n−íc. C¬ chÕ cÊp
ph¸t thùc hiƯn theo cơ chế cấp phát vốn ngân sách nhà nước.
C¸c ch−¬ng tr×nh, dù ¸n ®Çu t− ph¸t triĨn cã kh¶ n¨ng thu håi vèn
toµn bé hc mét phÇn th× ¸p dơng c¬ chÕ cho vay l¹i toµn bé hc
cho vay l¹i mét phÇn vµ cÊp ph¸t mét phÇn tõ ng©n s¸ch nhµ n−íc tïy
theo kh¶ n¨ng hoµn vèn.
C¬ chÕ cho vay l¹i:
Trung b×nh h¬n 40% vèn vay ODA ®−ỵc sư dơng cho vay l¹i
th«ng qua c¸c tỉ chøc ®−ỵc ủ qun lµ Q hç trỵ ph¸t triĨn (nay lµ
Ng©n hµng Ph¸t triĨn ViƯt Nam), c¸c ng©n hµng th−¬ng m¹i nhµ n−íc
vµ Ng©n hµng ChÝnh s¸ch X· héi. Víi kªnh cho vay l¹i lµ Q Hç trỵ
Ph¸t triĨn, ChÝnh phđ ®øng ra chÞu rđi ro tÝn dơng thay cho c¸c doanh
nghiƯp nhµ n−íc. Trong khi ®ã, nÕu cho vay l¹i th«ng qua c¸c ng©n
hµng th−¬ng m¹i th×

ng©n hµng l·nh lÊy tr¸ch nhiƯm vỊ rđi ro tÝn
dơng
C¬ chÕ cÊp b¶o l·nh nỵ
Bé Tµi chÝnh chÞu tr¸ch nhiƯm thay mỈt ChÝnh phđ cÊp b¶o l·nh
cđa ChÝnh phđ cho c¸c doanh nghiƯp vµ tỉ chøc ®−ỵc b¶o l·nh. Ng©n
hµng Nhµ n−íc ViƯt Nam lµ c¬ quan thÈm ®Þnh ph−¬ng ¸n vay nỵ vµ
x¸c nhËn ®¨ng ký c¸c kho¶n vay ®· ®−ỵc b¶o l·nh.
C¸c dù ¸n mn ®−ỵc cÊp b¶o l·nh tr−íc hÕt ph¶i lät vµo danh
s¸ch c¸c ch−¬ng tr×nh vµ dù ¸n −u tiªn do Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−
thÈm ®Þnh. Møc cÊp b¶o l·nh cđa ChÝnh phđ do Bé tµi chÝnh c©n ®èi
hµng n¨m trªn c¬ së h¹n møc th−¬ng m¹i n−íc ngoµi hµng n¨m cđa
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


14
2.2.2. C¬ chÕ qu¶n lý nỵ
C¬ chÕ qu¶n lý nỵ bao gåm mét lo¹t c¸c quy tr×nh vµ thđ tơc
kiĨm so¸t, gi¸m s¸t, ph©n tÝch vµ b¸o c¸o ®Ĩ c¬ quan qu¶n lý nỵ cã
thĨ ®¶m b¶o hoµn thµnh ®−ỵc c¸c chøc n¨ng ghi sỉ vµ qu¶n lý nỵ.
Bé Tµi chÝnh thùc hiƯn viƯc ghi nhËn vµ lËp b¸o c¸o vỊ nỵ n−íc
ngoµi cđa ChÝnh phđ vµ nỵ cđa c¸c doanh nghiƯp nhµ n−íc cã sù b¶o
l·nh cđa ChÝnh phđ. Ho¹t ®éng nµy do Vơ Tµi chÝnh §èi ngo¹i ®¶m
tr¸ch. Vơ Tµi chÝnh §èi ngo¹i còng theo dâi dßng nỵ trong n−íc b»ng
ngo¹i tƯ. Vơ Ng©n s¸ch Nhµ n−íc ghi sỉ nỵ trong n−íc cđa c¸c chÝnh
qun c¸c tØnh.
Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− lµ c¬ quan ®Çu mèi vỊ th«ng tin, ghi nhËn,
gi¸m s¸t vµ b¸o c¸o vỊ c¸c kho¶n vay nỵ ODA.
2.2.2.1 C¬ chÕ vay vµ tr¶ nỵ n−íc ngoµi cđa khu vùc t− nh©n:
Vay nỵ n−íc ngoµi cđa c¸c doanh nghiƯp FDI vµ doanh nghiƯp t−
nh©n ®−ỵc qu¶n lý b»ng nh÷ng biƯn ph¸p chỈt chÏ qua hƯ thèng Ng©n
hµng Nhµ n−íc.C¸c ng©n hµng chi nh¸nh chÞu tr¸ch nhiƯm gưi cho
Ng©n hµng Nhµ n−íc c¸c tµi liƯu liªn quan ®Õn viƯc x¸c nhËn ®¨ng ký
vay cho c¸c doanh nghiƯp.
2.2.2.2 C¬ chÕ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi cđa khu vùc c«ng
Vay th−¬ng m¹i
Bé Tµi chÝnh chđ tr×, phèi hỵp víi Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− lËp ®Ị
¸n huy ®éng vµ kÕ ho¹ch sư dơng vèn vay tr×nh Thđ t−íng ChÝnh phđ
xem xÐt vµ qut ®Þnh cho tõng tr−êng hỵp cơ thĨ.
Vay ODA
Vèn vay n−íc ngoµi cđa ChÝnh phđ cã thĨ ®−ỵc sư dơng ®Ĩ cÊp
ph¸t trùc tiÕp hc gi¸n tiÕp hc cho vay l¹i tïy theo ®èi t−ỵng ®Çu
t−. C¸c ch−¬ng tr×nh dù ¸n ®Çu t− c¬ së h¹ tÇng, phóc lỵi x· héi vµ


11
lín. Tuy nhiªn th©m hơt c¸n c©n th−¬ng m¹i rÊt cao, tû gi¸ hèi ®o¸i
thùc tÕ còng rÊt cao.
VỊ viƯc sư dơng vèn vay n−íc ngoµi: Møc nỵ n−íc ngoµi cao lu«n
kÌm theo nh÷ng rđi ro vỊ tµi chÝnh mµ ChÝnh phđ c¸c n−íc ®ang ph¸t
triĨn kh«ng thĨ kiĨm so¸t ®−ỵc.
CÇn phèi hỵp thùc hiƯn c¸c chÝnh s¸ch vÜ m« ®¶m b¶o tiỊn ®Ị cho
chÝnh s¸ch nỵ bỊn v÷ng vµ ®¶m b¶o hƯ thèng th«ng tin ®Çy ®đ trong
qu¶n lý
KÕt ln
Ch−¬ng 1 ®· hƯ thèng hãa c¸c vÊn ®Ị lý thut chung vỊ nỵ n−íc
ngoµi nh− kh¸i niƯm, ph©n lo¹i nỵ n−íc ngoµi, vai trß cđa nỵ n−íc
ngoµi trong ph¸t triĨn kinh tÕ x· héi, bªn c¹nh ®ã c¸c rđi ro trong vay
vµ sù dơng nỵ n−íc ngoµi còng ®−ỵc tỉng hỵp. Mét bøc tranh tỉng
thĨ vỊ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi tõ c¸p vÜ m« ®Õn cÊp vi m« víi c¸c
chøc n¨ng, c¸c s¶n phÈm cơ thĨ ®· ®−ỵc x©y dùng.
Ch−¬ng 2. Thùc tr¹ng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi ë ViƯt Nam
2.1 T×nh h×nh ph¸t triĨn kinh tÕ x· héi vµ nỵ n−íc ngoµi giai ®o¹n
1995-2005
2.1.1 T×nh h×nh ph¸t triĨn kinh tÕ “ x· héi giai ®o¹n 1995-2005
Trong 10 n¨m 1995-2005 nỊn kinh tÕ ViƯt Nam ®¹t ®−ỵc tèc ®é
t¨ng tr−ëng cao liªn tơc. Tû lƯ t¨ng tr−ëng GDP trung b×nh hµng n¨m
trong c¶ giai ®o¹n nµy lµ gÇn 7,5%. LÜnh vùc ngo¹i th−¬ng cã møc
t¨ng tr−ëng ®Ỉc biƯt cao. MỈc dï vÉn n»m trong t×nh tr¹ng th©m hơt
ngo¹i th−¬ng, song viƯc xt khÈu hµng n¨m t¨ng nhanh h¬n nhËp
khÈu ®· gióp cho ViƯt Nam c¶i thiƯn ®¸ng kĨ c¸n c©n thanh to¸n
trong giai ®o¹n nµy vµ t¨ng dù tr÷ ngo¹i tƯ.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


12
ViƯc gia nhËp WTO gãp phÇn t¹o lßng tin tõ phÝa c¸c nhµ cung
cÊp tÝn dơng −u ®·i. Trong ®iỊu kiƯn nh− vËy, ngn vèn vay tõ n−íc
ngoµi chđ u lµ ODA cã ®iỊu kiƯn −u ®·i, lµm gi¶m rÊt nhiỊu rđi ro
tõ nỵ n−íc ngoµi ®èi víi c©n ®èi kinh tÕ vÜ m«.
2.1.2 Nỵ n−íc ngoµi giai ®o¹n 1995-2005
Ph©n theo chđ së h÷u nỵ, nỵ c«ng chiÕm tû träng chđ u trong
tỉng nỵ trung vµ dµi h¹n cđa ViƯt Nam trong c¶ giai ®äan. Nỵ t−
nh©n chiÕm h¬n 30% vµo ®Çu giai ®o¹n, sau ®ã tû träng nỵ t− nh©n
t¨ng dÇn ®Õn n¨m 1998, ®¹t kho¶ng 40%, sau ®ã gi¶m dÇn vµ ỉn
®Þnh ë møc d−íi 20% tõ n¨m 2002.










BiĨu ®å 2-4 Tỉng nỵ n−íc ngoµi 1995-2005
2.2 Thùc tr¹ng qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
2.2.1 Khung thĨ chÕ vµ tỉ chøc qu¶n lý nỵ
Trong vµi n¨m gÇn ®©y, khung thĨ chÕ vỊ qu¶n lý nỵ n−íc ngoµi
®· liªn tơc ®−ỵc ®ỉi míi nh»m ®¸p øng tèt h¬n c¸c yªu cÇu qu¶n lý
nỵ cđa qc gia vµ phï hỵp h¬n víi thùc tiƠn qc tÕ.
Tỉng nỵ n−íc ngoµi, 1995-2005
(tû ®ång, gi¸ so s¸nh 1994)
-
20,000
40,000
60,000
80,000
100,000
120,000
140,000
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
Nỵ trung vµ dµi h¹n (tû ®ång) Nỵ ng¾n h¹n


13
Nỵ n−íc ngoµi cđa ViƯt Nam do nhµ n−íc thèng nhÊt qu¶n lý
toµn diƯn. ChiÕn l−ỵc nỵ n−íc ngoµi vµ c¸c kÕ ho¹ch vay vµ tr¶ nỵ
trung vµ dµi h¹n cđa qc gia ph¶i ®−ỵc Qc héi phª dut. Thđ
t−íng ChÝnh phđ lµ cÊp cao nhÊt cđa nhµ n−íc cã thÈm qun phª
dut chiÕn l−ỵc nỵ dµi h¹n, ch−¬ng tr×nh qu¶n lý nỵ trung h¹n vµ KÕ
ho¹ch hµng n¨m vỊ vay vµ tr¶ nỵ n−íc ngoµi. Thđ t−íng ChÝnh phđ
còng trùc tiÕp phª dut mét sè c¸c néi dung cơ thĨ cã tÇm quan
träng chiÕn l−ỵc.
Bé Tµi chÝnh lµ c¬ quan ®Çu mèi cđa ChÝnh phđ thùc hiƯn viƯc
qu¶n lý nhµ n−íc vỊ vay vµ tr¶ nỵ n−íc ngoµi. §©y lµ mét h−íng
chun ®ỉi chøc n¨ng qu¶n lý nỵ phï hỵp h¬n víi thùc tiƠn qc tÕ.
Thêi gian tr−íc khi cã Lt Ng©n s¸ch 2002, c¸c chøc n¨ng lËp kÕ
ho¹ch vay nỵ n−íc ngoµi vµ qu¶n lý dù ¸n sư dơng nỵ n−íc ngoµi
®−ỵc tËp trung chđ u t¹i Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− trong khi chøc
n¨ng b¶o l·nh vµ ®¶m b¶o viƯc tr¶ nỵ ®−ỵc trao cho Bé Tµi chÝnh (vµ
mét phÇn cho Ng©n hµng Nhµ n−íc), dÉn ®Õn t×nh tr¹ng ®øt ®o¹n
trong qu¶n lý, gi¸m s¸t nỵ vµ kh«ng ®¶m b¶o tÝnh tr¸ch nhiƯm cao
trong viƯc gi¸m s¸t nỵ.
Xu h−íng chun dÞch mét sè nhiƯm vơ ®Ĩ Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu
t− tËp trung nhiỊu h¬n vµo chøc n¨ng lËp kÕ ho¹ch chiÕn l−ỵc vỊ ph¸t
triĨn kinh tÕ – x· héi ®−ỵc thĨ hiƯn ngµy cµng râ trong c¸c v¨n b¶n
ph¸p quy.
Ng©n hµng Nhµ n−íc cã tr¸ch nhiƯm phèi hỵp cïng víi Bé Tµi
chÝnh trong viƯc x©y dùng c¸c chiÕn l−ỵc vµ kÕ ho¹ch vay vµ tr¶ nỵ,
chÞu tr¸ch nhiƯm vỊ mét lo¹t c¸c lÜnh vùc qu¶n lý nhµ n−íc cơ thĨ.

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

bé gi¸o dơc vµ ®µo t¹o
tr−êng ®¹i häc kinh tÕ qc d©n


Ngun ThÞ Thanh H−¬ng


t¨ng c−êng qu¶n lý
nỵ n−íc ngoµi ë ViƯt Nam

Chuyªn ngµnh: Kinh tÕ Tµi chÝnh Ng©n hµng
M· sè: 62.31.12.01


Tãm t¾t ln ¸n tiÕn sü kinh tÕ


Hµ néi - 2007
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

C«ng tr×nh ®−ỵc hoµn thµnh t¹i
Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ qc d©n



Ng−êi h−íng dÉn khoa häc:

1. PGS. TS. Ngun ThÞ BÊt
Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Qc d©n
2. TS Lª Xu©n NghÜa
Ng©n hµng Nhµ n−íc ViƯt Nam


Ph¶n biƯn 1 : PGS. TS Ngun §×nh Tù

Ph¶n biƯn 2 : PGS. TS Lª Hoµng Nga

Ph¶n biƯn 3: TS D−¬ng Thu H−¬ng



Ln ¸n sÏ ®−ỵc b¶o vƯ t¹i Héi ®ång chÊm Ln ¸n cÊp Nhµ n−íc
Häp t¹i Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ qc d©n
Vµo håi … giê ……ngµy … th¸ng… n¨m 200….


Cã thĨ t×m hiĨu ln ¸n t¹i:
- Th− viƯn §¹i häc Kinh tÕ qc d©n.
- Th− viƯn Qc gia, Hµ Néi.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Xem chi tiết: Một số vấn đề về chiến lược vay trả nợ nợ nước ngoài ở Việt Nam