SKKN_5

Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
§ 1. TÊCH H ÜP GIẠO DU C BA O V M I TRỈ ÌNG Å Û Í ÃÛ Ä Å
TRONG CHỈ NG TRÇNH THCS Å
1. Quan niãûm vãư giạo dủc mäi trỉåìng:
Láưn âáưu tiãn trong lëch sỉí, vo nàm 1948, tải cüc hp ca Liãn
hiãûp qúc vãư bo vãû mäi trỉåìng ti ngun thiãn nhiãn åí Pari, thût ngỉỵ
giạo dủc mäi trỉåìng (GDMT) âỉåüc sỉí dủng. GDMT âỉåüc chênh thỉïc nãu ra
tải Häüi nghë qúc tãú vãư mäi trỉåìng nàm 1975 tải Beograde v âỉåüc nháún
mảnh trong vàn kiãûn “Tbilisi 77” v “Rio 92” nhàòm:
- Náng cao nháûn thỉïc vãư vai tr ca mäi trỉåìng v hiãøu biãút vãư
mäi trỉåìng.
- Giụp cho mäùi ngỉåìi xạc âënh thại âäü v läúi säúng cạ nhán têch
cỉûc våïi mäi trỉåìng.
- Cọ âỉåüc nhỉỵng hnh âäüng cho mäüt mäi trỉåìng täút hån.
Cọ nhiãưu âënh nghéa vãư giạo dủc mäi trỉåìng. Tuy nhiãn, trong
pháưn låïn cạc ti liãûu hiãûn nay, ráút hiãúm tháúy cọ mäüt âënh nghéa no
theo kiãøu “GDMT l ”. Âiãưu ny cho tháúy ràòng GDMT khäng nháút thiãút
l mäüt män hc chỉïa âỉûng cạc hãû thäúng khại niãûm khoa hc. GDMT
mang âàûc tênh ca mäüt chỉång trçnh hnh âäüng. Vç váûy, trong táút c cạc
ti liãûu qúc tãú giåì âáy â tråí nãn kinh âiãøn åí mi qúc gia nhỉ: “Chỉång
trçnh 21”, “Cỉïu láúy Trại Âáút”, “Chiãún lỉåüc cho cüc säúng bãưn vỉỵng”,
GDMT âỉåüc tiãúp cáûn theo hỉåïng thỉûc tiãùn. Theo âọ, ngỉåìi ta quan tám âãún
mủc tiãu, cạc chênh sạch v chiãún lỉåüc thỉûc hiãûn trong nh trỉåìng, cạc
chỉång trçnh hnh âäüng, cạc sn pháøm giạo dủc, âạnh giạ cạc tạc
âäüng, xáy dỉûng cạc ngưn lỉûc
Khại niãûm giạo dủc bo vãû mäi trỉåìng âỉåüc hon thiãûn dáưn, cọ
thãø phạt biãøu: "Giạo dủc mäi trỉåìng l mäüt quạ trçnh nhàòm phạt
triãøn åí ngỉåìi hc sỉû hiãøu biãút, quan tám trỉåïc nhỉỵng váún âãư mäi trỉåìng
bao gäưm kiãún thỉïc, thại âäü hnh vi, trạch nhiãûm v k nàng âãø tỉû
mçnh v cng táûp thãø âỉa ra cạc gii phạp nhàòm gii quút váún âãư
trỉåïc màõt cng nhỉ láu di vãư mäi trỉåìng".
ÅÍ Viãût Nam trỉåïc âáy, giạo dủc mäi trỉåìng ch úu thiãn vãư
cạc khêa cảnh sinh thại v âëa l do âọ viãûc ging dảy giạo dủc mäi
trỉåìng cn giåïi hản trong cạc män khoa hc tỉû nhiãn v âëa l. Trng
tám chè dỉìng lải åí mỉïc âäü hc hi cạc kiãún thỉïc vãư mäi trỉåìng. Giạo
dủc mäi trỉåìng cọ thãø dảy thnh män riãng biãût v bi riãng biãût hồûc
cọ thãø läưng ghẹp, têch håüp trong cạc män hc.
Hiãûn nay do tênh cáúp thiãút ca giạo dủc mäi trỉåìng cọ nghéa
säúng cn våïi tỉång lai âáút nỉåïc, nãn giạo dủc mäi trỉåìng âỉåüc ha nháûp
vo chỉång trçnh hc chung båíi táút c cạc män hc âãưu cho ta hiãøu âỉåüc
cạch thỉïc con ngỉåìi nháûn thỉïc vãư thãú giåïi v sỉí dủng thãú giåïi ca
mçnh. Âàûc biãût giạo dủc mäi trỉåìng l mäüt "quạ trçnh giạo dủc" âỉåüc
täø chỉïc bàòng cạc hoảt âäüng thỉûc tiãùn.
- 1 -
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
2. Cạch lm nãn theo xu hỉåïng:
3. Hiãûu qu ca GDMT:
Quạ trçnh giạo dủc mäi trỉåìng mang lải cho thanh thiãúu niãn nhỉỵng
thọi quen täút âẻp, tçnh cm thán thiãûn våïi mäi trỉåìng, thỉïc trạch
nhiãûm âäúi våïi viãûc bo vãû mäi trỉåìng, cọ läúi säúng hi ho våïi mäi
trỉåìng. Mäüt chỉång trçnh giạo dủc mäi trỉåìng âỉåüc xem l thnh cäng khi
näüi dung v phỉång phạp triãøn khai âảt âỉåüc nhỉỵng mủc âêch củ thãø tỉì
nháûn thỉïc tåïi k nàng v thỉïc trạch nhiãûm ca mäùi cạ nhán trong
quạ trçnh gii quút nhỉỵng váún âãư mäi trỉåìng hiãûn nay.
TÊNH C P THI T CU A C NG TẠC GDMT TRỈ ÌNG THCS:ÁÚ ÃÚ Í Ä ÅÍ Å
1. Tải sao phi giạo dủc mäi trỉåìng cho hc sinh THCS?
Sỉû phạt triãøn bãưn vỉỵng âỉåüc bo âm dỉûa trãn 4 thnh täú cå
bn: Kinh tãú, x häüi, bo vãû mäi trỉåìng v phạt triãøn. Bo vãû mäi
trỉåìng vç sỉû phạt triãøn bãưn vỉỵng cọ mäüt nghéa vä cng quan trng
âäúi våïi sỉû phạt triãøn vãư mi màût ca âáút nỉåïc, ca tỉång lai dán täüc
Viãût Nam. Váûy tai sao cáưn giạo dủc mäi trỉåìng cho ngỉåìi hc ?
Thỉûc trảng mäi trỉåìng trãn thãú giåïi v åí Viãût Nam:
Trãn thãú giåïi: Trong nhỉỵng tháûp k gáưn âáy, tçnh hçnh khê háûu â
cọ nhỉỵng biãún âäøi k lả, thm hoả liãn tiãúp xy ra trãn thãú giåïi: cån
bo Mich thạng 11 nàm 1998 â tn phạ Hondurat v pháưn låïn Nicaragoa
giãút chãút êt nháút 10.000 ngỉåìi; sỉû träi chy âáút xy ra åí Peru; cån bo låïn
Andrew xy ra åí M nàm 1992; ngáûp lủt åí ÁÚn Âäü nàm 1996 v åí
Trung Hoa nàm 1997. Måïi âáy thạc nỉåïc v bn â chän vi hng chủc
nghçn ngỉåìi åí Vãnezuela. ÅÍ Thại Bçnh Dỉång, cạc qưn âo san hä cọ
nguy cå biãún máút do nỉåïc biãøn dáng lãn. Biãøn Âëa Trung Hi âang thay âäøi
trảng thại, s tråí thnh mäüt biãøn Ạ nhiãût âåïi. Hoang mảc â hçnh
thnh åí Sahara v åí häư Tchad. Cn hản hạn åí cháu Ạ â lm hỉ hng
mäüt loảt cạc cạnh âäưng ng cäúc, gáy chạy rỉìng åí Indonesia. Bãûnh dëch
sinh thại s xút hiãûn våïi nhỉỵng bãûnh ung thỉ måïi, våïi nhỉỵng suy thoại
hãû thäúng sinh thại khu vỉûc; våïi mäüt säú khu vỉûc räüng låïn trãn trại âáút
khäng thãø säúng âỉåüc, sỉû biãún máút ca cạc âäüng thỉûc váût cáưn cho sỉû
- 2 -
Bàòng cạch
Mủc âêch
Láúy ngỉåìi hc lm trung
tám
Täø chỉïc cạc hoảt âäüng thỉûc
tiãùn
Nhàòm hçnh thnh thại âäü, hnh vi åí
ngỉåìi hc
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
säúng ca con ngỉåìi, khu vỉûc thiãúu lỉång thỉûc tàng lãn, sn xút gim,
giạ c lỉång thỉûc- thỉûc pháøn s tàng vä âäü.
Mäúi quan hãû giỉỵa mäi trỉåìng v phạt triãøn âang åí trong tçnh trảng
gay cáún giỉỵa khạt vng mún ci thiãûn cháút lỉåüng cüc säúng häm nay
v nhu cáưu duy trç ngưn ti ngun mäi trỉåìng cho thãú hãû mai sau. Sỉû
phạt triãøn â lm cho tçnh trảng mäi trỉåìng chỉïa âáưy máu thùn: mäüt
bãn l viãûc tảo ra hng loảt cnh quan vàn hoạ cọ giạ trë våïi mäüt bãn
l nhỉỵng cạnh rỉìng ngun thu bë tn phạ, nhỉỵng vng biãøn bë vạng
dáưu chỉïa âáưy âäüc hải, âa dảng sinh hc thç bë ngho âi, táưng äzän bë
thng åí Nam cỉûc, nhiãût âäü trại âáút tàng lãn do xút hiãûn hiãûu ỉïng nh
kênh
Nhỉỵng háûu qu âọ â âáøy mäi trỉåìng âỉïng trỉåïc båì hiãøm hoả
ca viãûc cản kiãût ti ngun v ä nhiãùm. Âãø duy trç cháút lỉåüng cüc
säúng con ngỉåìi â tạc âäüng âãún mäi trỉåìng theo hai màût: Hồûc l lm
cho mäi trỉåìng ngy cng ph håüp hån nhỉ cạc khu cäng nghiãûp, cạnh
âäưng lng q, âä thë, xa läü thỉûc sỉû l nhỉỵng cnh quan vàn hoạ vỉìa cọ
giạ trë kinh tãú láùn sinh thại. Hồûc l gáy ra nhỉỵng ạp lỉûc nàûng nãư
c vãư mäi trỉåìng nhán tảo láùn sinh thại: hoảt âäüng khai thạc ca con
ngỉåìi â lm thay âäøi nhỉỵng âiãưu kiãûn sinh thại ca mäüt vng biãøn
räüng låïn; chiãún tranh vng vënh â lm âen kët c báưu tråìi; cạc nh
mạy â tn vo báưu tråìi mäüt lỉåüng khê âạng såü: nàm 1996 cọ 290.000
táún CO
2
tàng 12 %. Mäùi nàm lỉåüng khê thi tàng lãn 300 triãûu táún. Trãn
thãú giåïi hng nàm thi ra 100.000 táún CFCs trong âọ M chiãúm 40 %,
Liãn Xä: 10 %, Nháût Bn: 10 % cn lải l nhỉỵng nỉåïc khạc. Lỉåüng bủi
thi ra ngy cng låïn: åí Ln Âän 36,5 táún/km
2
/nàm; åí Tokyo 408
táún/km
2
/nàm; åí Liverpool 700 táún/km
2
/nàm; åí Losangerlet 50 táún bủi cao su
trong mäüt ngy M CO
2
gáy ra hiãûu ỉïng nh kênh, CFCs gáy thng táưng
äzän s gáy ra háûu qu nghiãm trng.
Hỉåïng thỉï hai ny âang tråí thnh váún âãư nhỉïc nhäúi ca nhán
loải. Con ngỉåìi l mäüt bäü pháûn ca giåïi tỉû nhiãn, nãúu tạc âäüng vo sỉû
thay âäøi váût cháút v nàng lỉåüng trong tỉû nhiãn thç kãút qu táút úu l
lm biãún âäøi tỉû nhiãn theo hỉåïng tiãu cỉûc.
Viãût Nam:ÅÍ Ä nhiãùm mäi trỉåìng ngy cng gia tàng trong nhỉỵng
nàm gáưn âáy, xút phạt tỉì nhỉỵng ngun nhán: viãûc sỉí dủng ti ngun
khäng håüp l â dáùn âãún tênh nghiãm trng, gáy cản kiãût rỉìng v ti
ngun: tỉì nàm 1999 - 2000 trung bçnh mäùi nàm máút 120.000 ha âãún
150.000 ha rỉìng. Rỉìng ngun thu chè cn 10 % trong 90 % rỉìng cn lải;
diãûn têch rỉìng che ph l 43 % (1943) gim xúng cn 28,4 % (1990); rỉìng
phng häü l 20 % dỉåïi mỉïc bạo âäüng l 30 % Viãûc sỉí dủng khäng
âụng k thût canh tạc âáút, phán bọn, thúc trỉì sáu bë lảm dủng â gáy
ra tçnh trảng suy thoại âáút âai. Theo thäúng kã vo nhỉỵng nàm 80 lỉåüng
thúc bo vãû thỉûc váût sỉí dủng l 10.000 táún/nàm âãún nhỉỵng nàm 90
â tàng lãn 20.000 táún/nàm gáy ra ä nhiãùm âáút. Viãûc sỉí dủng váût liãûu
v nỉåïc qua cäng nghiãûp m khäng âỉåüc xỉí l tråí thnh cháút thi, nỉåïc
thi gáy ä nhiãùm nỉåïc tráưm trng. Theo thäúng kã âãún nàm 2000 säú dán
thnh thë â lãn âãún 17 triãûu ngỉåìi nhỉng chè âỉåüc cung cáúp 53 % nỉåïc
- 3 -
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
sảch, cạc ao häư, kãnh rảch bë nh hỉåíng ca nỉåïc thi sinh hoảt v cäng
nghiãûp lm cho cạc chè tiãu BOD, COD âãưu vỉåüt tỉì 5 - 7 láưn, tháûm chê l
10 láưn cho phẹp; åí Bàõc Bäü lỉåüng nỉåïc thi l 520.000 - 640.000 m
3
/ngy.
Trong âọ nỉåïc thi sinh hoảt l 400.000 - 500.000 m
3
, cn lải l nỉåïc thi
bãûnh viãûn v cäng nghiãûp; åí H Näüi riãng 9 khu cäng nghiãûp näüi thnh
â thi 80.000 m
3
/ngy, cn nọi chung thç lỉåüng nỉåïc thi hng ngy l
30.000 - 40.000 m
3
trong khi âọ chè cọ 850 m
3
âỉåüc xỉí l, cn lải thi ra
kãnh mỉång, ao häư.
Viãûc khai thạc rỉìng bỉìa bi, âäút rỉìng, sàn bàõn quạ mỉïc â
lm ti ngun rỉìng bë suy thoại dáùn âãún suy gim âa dảng sinh hc, cạc
loi âäng thỉûc váût bë tuût chng v ngy cng cọ nhiãưu loi bë âỉa vo
sạch â. Chè trong vng 10 nàm cúi thãú k XX cọ 712 loi âäüng thỉûc
váût bë tiãu diãût hồûc âi vo trảng thại cọ nguy cå bë biãún máút, trong khi
âọ ton thãú giåïi trong vng 100 nàm cng chè tiãu diãût mäüt lỉåüng xáúp xè
nhỉ váûy. Hoảt âäüng khai thạc dáưu m lm chãút nhiãưu loi cạ v thm
thỉûc váût biãøn. Hoảt âäüng ca cạc nh mạy cäng nghiãûp, giao thäng váûn
ti gáy ä nhiãùm khäng khê. Theo thäúng kã åí H Näüi hiãûn nay lỉåüng SO
2
thi ra vỉåüt 14 láưn cho phẹp, lỉåüng CO
2
vỉåüt 2,7 láưn cho phẹp, åí Hi
Phng lỉåüng bủi trãn 35 láưn cho phẹp, cn bủi åí nh mạy xi màng
Thỉåüng L â thi ra l 50 táún/km
2
/nàm.
Tỉì thỉûc trảng âọ, â nọi lãn mäüt âiãưu thüc vãư quy lût: nãúu
con ngỉåìi chè khai thạc m khäng bo vãû mäi trỉåìng thç háûu qu mäi
trỉåìng bë ä nhiãùm l âiãưu táút úu, cản kiãût ti ngun s do con ngỉåìi
gạnh chëu. Con ngỉåìi khäng cọ cạch gç khạc l phi ra sỉïc thỉûc hiãûn
chênh sạch bo vãû mäi trỉåìng. M lỉûc lỉåüng hng háûu nháút l thãú hãû
tr. Do âọ viãûc âỉa giạo dủc mäi trỉåìng vo trỉåìng hc l âiãưu cáúp
thiãút, khäng cn con âỉåìng no âem lải hiãûu qu cao hån.
2. Thỉûc trảng giạo dủc mäi trỉåìng åí Viãût Nam:
Så lỉåüc lëch sỉí giạo dủc mäi trỉåìng åí Viãût Nam:
Nàm 1962, Bạc Häư khai sinh "Tãút träưng cáy", â chỉïng t Bạc ráút
quan tám âãún váún âãư mäi trỉåìng ca chụng ta.
Nàm 1991, Bäü Giạo dủc v Âo tảo cọ chỉång trçnh "Träưng cáy
häù tråü phạt triãøn giạo dủc âo tảo bo vãû mäi trỉåìng" trong giai âoản
1991 - 1995.
Nàm 1993 "Lût bo vãû mäi trỉåìng hỉåïng tåïi phạt triãøn bãưn
vỉỵng" â âỉåüc Qúc häüi thäng qua.
Nàm 1995, Viãût Nam thỉûc hiãûn dỉû ạn VIE 95/041 nhàòm bo vãû
mäi trỉåìng â bàõt âáưu bë ä nhiãúm nàûng.
Nàm 1996, åí Viãût Nam cọ kãú hoảch "Hoảt âäüng Qúc gia vãư mäi
trỉåìng v phạt triãøn bãưn vỉỵng" giai âoản tỉì 1996 - 2000.
Tỉì 1996 - 1998, Viãût Nam â thỉûc hiãûn giai âoản I ca dỉû ạn VIE
98/018 â xạc láûp mäüt cạch tiãúp cáûn måïi vãư giạo dủc mäi trỉåìng, phn
- 4 -
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
ạnh cạc quan âiãøm ton cáưu âỉåüc trçnh by trong lëch trçnh thãú k XXI
lm nãưn mọng cho viãûc thỉûc hiãûn dỉû ạn trong giai âoản II.
Ngy 05 thạng 05 nàm 1999, Thỉï trỉåíng Bäü Giạo dủc v Âo
tảo V Ngc Hi â k Dỉû ạn VIE 98/018 giai âoản II triãøn khai trong
thåìi hản 5 nàm (1999 - 2004) våïi näüi dung "Giạo dủc mäi trỉåìng trong nh
trỉåìng phäø thäng" våïi sỉû ti tråü ca Vỉång qúc Âan Mảch tỉì cå quan
Viãûn tråü phạt triãøn Qúc tãú Âan Mảch (DANIDA) thäng qua UNDP â
âàût ra nhiãûm vủ: "Pháún âáúu hon thnh viãûc tảo dỉûng mäüt nãưn mọng
vỉỵng chàõc cho giạo dủc mäi trỉåìng, â tin cáûy giạo dủc mäi trỉåìng cọ
thãø phạt triãøn xa hån, ton diãûn hån trong c hãû thäúng giạo dủc, âäưng
thåìi cọ â kh nàng âãø tỉû duy trç vãư sau".
Chè thë 1363 TTg/TTCP nhàòm thỉûc hiãûn täút dỉû ạn ny åí cạc
trỉåìng phäø thäng.
3. Táưm quan trng ca viãûc giạo dủc mäi trỉåìng åí Viãût
Nam:
GDMT trong trỉåìng phäø thäng åí nỉåïc ta gàûp nhiãưu khọ khàn do:
Cạc sạch giạo khoa phäø thäng cọ sàơn êt khai thạc cho giạo dủc
mäi trỉåìng.
Chỉa cọ hãû thäúng bäưi dỉåỵng kiãún thỉïc vãư GDMT cho giạo viãn
âỉïng låïp.
Cå såí váût cháút k thût chỉa âạp ỉïng âỉåüc u cáưu.
Giạo viãn tỉìng cáúp hc cn êt chụ kh nàng khai thạc giạo
dủc mäi trỉåìng trong tỉìng bäü män â dảy.
Chỉa tảo âỉåüc mủc âêch quan tám ca gia âçnh, cäüng âäưng, ca x
häüi v thiãúu ngưn ti chênh âãø häù tråü.
Nọi nhỉ váûy khäng cọ nghéa l chụng ta phọ màûc säú pháûn cho
thiãn nhiãn âënh âoảt m phi tiãún hnh âỉa giạo dủc mäi trỉåìng vo
trỉåìng phäø thäng nhàòm giạo dủc vãư mäi trỉåìng cho hc sinh åí cạc
trỉåìng phäø thäng, âãø giụp cạc em xáy dỉûng hiãøu biãút v nháûn thỉïc, giạ
trë v thại âäü, k nàng v hnh vi cáưn thiãút âãø phủc vủ cho sỉû
nghiãûp phạt triãøn bãưn vỉỵng. Båíi vç: "Sỉû nghiãûp phạt triãøn bãưn vỉỵng
l con âỉåìng täút nháút âãø âi âãún tỉång lai. Báút kãø mäüt nỉåïc giu hay
ngho song sỉû phạt triãøn bãưn vỉỵng s âm bo ràòng thãú hãû ngy nay
cọ thãø âạp ỉïng nhu cáưu ca mçnh m khäng nh hỉåíng tåïi kh nàng
âạp ỉïng nhu cáưu ca nhỉỵng thãú hãû mai sau" (trêch Häüi nghë ca Liãn
hiãûp qúc vãư mäi trỉåìng v phạt triãøn, täø chỉïc tải Reo De Janero 1992).
Ngay sau khi bỉåïc vo con âỉåìng âọ, chụng ta nháûn tháúy ràòng âáy
l con âỉåìng âáưy khọ khàn thạch thỉïc v cạc thãú hãû mai sau phi kãú
tủc thỉûc hiãûn nhỉỵng nhiãûm vủ m chụng ta â âãư ra tỉì âáưu thãú k
XXI. Cáưu näúi giỉỵa cạc thãú hãû ny cng nhỉ giỉỵa quạ khỉï - tỉång lai l
thãú hãû tr. H âọng vai tr quút âënh âäúi våïi viãûc thỉûc hiãûn cạc mủc
tiãu ca sỉû nghiãûp bo vãû mäi trỉåìng phạt triãøn bãưn vỉỵng. Båíi váûy h
- 5 -
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
phi nháûn thỉïc ràòng h cọ vai tr, trạch nhiãûm to låïn âäúi våïi mäi
trỉåìng.
Âãø h nháûn thỉïc âỉåüc âiãưu âọ, cáưn phi giạo dủc mäi trỉåìng
cho h båíi: Nãúu giạo dủc mäi trỉåìng láúy mủc âêch cúi cng l giỉỵ gçn
hnh tinh ca chụng ta v cạc ngưn thiãn nhiãn ca nọ cho cạc thãú hãû
mai sau thç phi xáy dỉûng mäüt chỉång trçnh giạo dủc m trong âọ mäùi cạ
nhán âỉåüc khuún khêch trong sỉû näø lỉûc âảt âỉåüc mủc âêch âọ. Nãúu giạo
dủc mäi trỉåìng l âãø tảo ra nhỉỵng cạ nhán têch cỉûc cọ kiãún thỉïc, thại
âäü, hnh vi täút vãư mäi trỉåìng thç hc phi cọ mäüt phỉång phạp hc táûp
têch cỉûc nhàòm tạc âäüng tåïi sỉû phạt triãøn mäúi quan tám âãún mäi trỉåìng
v giỉỵ gçn mäi trỉåìng.
N ÜI DUNG GIẠO DU C M I TRỈ ÌNG TRỈ ÌNG THCSÄ Û Ä Å ÅÍ Å
1. Mủc âêch:
Näüi dung giạo dủc mäi trỉåìng thãø hiãûn åí cạc viãûc lm âỉåüc thiãút
kãú trãn cå såí mäüt säú khại niãûm cå bn, cọ sàơn trong sạch giạo khoa
nhàòm lm r giạ trë mäi trỉåìng âäúi våïi con ngỉåìi, sao cho rụt củc cạc
hoảt âäüng giạo dủc mäi trỉåìng phi hçnh thnh âỉåüc åí hc sinh thỉïc
vãư mäi trỉåìng v cạc k nàng hnh âäüng thỉûc tiãùn âãø gii quút cạc
váún âãư mäi trỉåìng.
Mä hçnh dảy v hc trong giạo dủc mäi trỉåìng:
2. Cạc hçnh thỉïc tiãúp cáûn ca giạo dủc mäi trỉåìng:
Trong giạo dủc mäi trỉåìng ln täưn tải song song ba váún âãư: giạo
dủc VÃƯ mäi trỉåìng; giạo dủc TRONG mäi trỉåìng; giạo dủc VÇ mäi trỉåìng
• V Ư mäi trỉåìng:Ã
- 6 -
KINH
NGHIÃÛ
M
GIẠO
DU C Û
VÃƯ
MÄI
TRỈÅÌN
G
GIẠO
DU C Û
VÇ
MÄI
TRỈÅÌNG
GIẠO DỦC
TRONG
MÄI TRỈÅÌNG
QUAN
T MÁ
HNH
ÜNGÂÄ
Phạt triãøn cạ nhán:
Hnh vi, thại âäü,
hnh âäüng vç mäi
trỉåìng
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
Kiãún thỉïc: Giạo dủc mäi trỉåìng giụp cho mäùi cạ nhán v cäüng
âäưng cọ sỉû hiãøu biãút, nhảy cm vãư mäi trỉåìng v nhỉỵng váún âãư liãn
quan thäng qua nhỉỵng khại niãûm cå bn vãư mäi trỉåìng v bo vãû mäi
trỉåìng. Âọ chênh l nhỉỵng kiãún thỉïc cå bn v nháûn thỉïc mäi trỉåìng
thäng qua viãûc khai thạc nhỉỵng giạ trë giạo dủc mäi trỉåìng qua cạc khại
niãûm: hãû sinh thại, qưn thãø, dán säú, kinh tãú, cäng nghãû tạc âäüng âãún
mäi trỉåìng, quút âënh mäi trỉåìng, âảo âỉïc mäi trỉåìng.
Giạ trë ca mäi trỉåìng: Bao gäưm giạ trë trỉûc tiãúp (thỉûc pháøm âãø
àn, nỉåïc âãø úng ) v giạ trë giạn tiãúp (bo täưn âa dảng sinh hc, duy
trç chu trçnh sinh - âëa - hoạ ). Cạc giạ trë ny thỉåìng mang tênh khu vỉûc
v ton cáưu.
Nàõm cạc váún âãư mäi trỉåìng hiãûn nay:
- Dán säú, ti ngun, mäi trỉåìng.
- Nhỉỵng váún âãư mäi trỉåìng ton cáưu (nọng lãn ton cáưu do hiãûu
ỉïng nh kênh, nỉåïc biãøn dáng cao, Elnino v Lanina, suy gim táưng äzän )
- Cạc ngưn nàng lỉåüng.
- Ä nhiãùm khäng khê, nỉåïc, âáút.
- Rạc thi, cháút ràõn thi.
- Ngưn lỉång thỉûc, thỉûc pháøm.
- Suy gim âa dảng sinh hc.
* K nàng: Giạo dủc mäi trỉåìng phi giụp cho hc sinh cọ âỉåüc
nhỉỵng k nàng thỉûc hnh nhàòm gii quút cạc váún âãư mäi trỉåìng.
Mäüt säú k nàng quan trng cáưn phạt triãøn åí hc sinh gäưm:
- K nàng nháûn biãút cạc váún âãư mäi trỉåìng.
- K nàng xạc âënh cạc váún âãư mäi trỉåìng.
- K nàng thu tháûp thäng tin mäi trỉåìng.
- K nàng täø chỉïc thäng tin mäi trỉåìng.
- K nàng phán têch thäng tin mäi trỉåìng.
- K nàng âãư xút cạc gii phạp bo vãû mäi trỉåìng.
- K nàng phạt triãøn kãú hoảch hnh âäüng mäi trỉåìng.
- K nàng thỉûc hiãûn kãú hoảch hnh âäüng mäi trỉåìng.
• VÇ mäi trỉåìng:
* Hçnh thnh âảo âỉïc mäi trỉåìng v thỉïc vç mäi trỉåìng:
- Xáy dỉûng mäüt hãû thäúng giạ trë (hnh vi, ỉïng xỉí, sỉû tän
trng ) m con ngỉåìi âäúi xỉí våïi nhau v våïi thiãn nhiãn.
- Giạo dủc mäi trỉåìng khäng thãø tạch råìi viãûc giạo dủc âảo âỉïc
nhỉ lng u thiãn nhiãn, giỉỵ mäúi quan hãû thán thiãûn våïi mäi trỉåìng,
- 7 -
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
thỉïc giỉỵ gçn vãû sinh trỉåìng låïp v nåi cäng cäüng - Vç mäüt mäi trỉåìng trong
lnh cho häm nay v cho mai sau.
* Hçnh thnh kh nàng suy nghé, nghe, nọi, âc, viãút cọ phạn xẹt.
Nhán täú ny häù tråü cho quạ trçnh hçnh thnh hnh vi täút, thại âäü âụng
våïi mäi trỉåìng.
* Hçnh thnh thại âäü quan tám âãún mäi trỉåìng, khuún khêch viãûc
sỉí dủng håüp l cạc giạ trë mäi trỉåìng häm nay v mai sau.
* Hçnh thnh kh nàng âạnh giạ, ra quút dënh trỉåïc nhỉỵng váún
âãư mäi trỉåìng, kh nàng lỉûa chn gii phạp cọ tênh bãưn vỉỵng:
- Cạc khại niãûm nhỉ mäi trỉåìng, k nàng gii quút váún âãư v
giạ trë mäi trỉåìng l cå såí cho viãûc âỉa ra cạc quút âënh mäi trỉåìng.
- Cạc viãûc lm ny thäng thỉåìng âỉåüc thỉûc hiãûn ngoi giåì lãn
låïp dỉåïi dảng cạc bi táûp nh.
- Mäüt säú ngỉåìi cho ràòng viãûc ra quút âënh mäi trỉåìng chè dnh
cho låïp låïn, nhỉng thỉûc tãú låïp nh váùn cọ thãø thỉûc hiãûn âỉåüc nhỉ
nhàût rạc b vo thng, viãút thỉ cho ngỉåìi cọ trạch nhiãûm u cáưu gii
quút cạc váún âãư mäi trỉåìng.
- Mäüt viãûc lm ra quút âënh mäi trỉåìng bao gäưm cạc bỉåïc:
+ Xạc âënh váún âãư.
+ Phán loải cạc gii phạp cọ thãø.
+ Phạt triãøn kãú hoảch hnh âäüng.
+ Âạnh giạ viãûc thỉûc hiãûn.
+ Thu tháûp thäng tin liãn quan.
+ Âạnh giạ tỉìng gii phạp.
+ Thỉûc hiãûn kãú hoảch hnh âäüng.
• TRONG mäi trỉåìng: (Tiãưm n ng, tham gia, kinh nghiãûm)à
- Âãư cao cạc cå hi giụp hc sinh gàût hại nhỉỵng kinh nghiãûm
hồûc âỉåüc giạo dủc trỉûc tiãúp trong mäi trỉåìng (gáưn gi nhỉ åí trỉåìng
hc, âëa phỉång hồûc åí nhỉỵng âëa bn khạc xa hån).
- Âãư cao quưn cäng dán ca hc sinh âäúi våïi cạc quan tám chung
vãư mäi trỉåìng. Quạ trçnh tham gia trỉûc tiãúp cạc hoảt âäüng mäi trỉåìng s
thục âáøy, cng cäú, phạt triãøn cạc tri thỉïc, k nàng â cọ, thay âäøi
hnh vi, thại âäü, âạnh giạ.
- Âäúi våïi viãûc hc: kêch thêch hỉïng thụ v ọc sạng tảo.
Âäúi våïi viãûc dảy: mäi trỉåìng l mäüt ngưn tỉ liãûu v cäng củ sỉ
phảm vä táûn.
- 8 -
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
Y U C ƯU CU A GD M I TRỈ ÌNG TRỈ ÌNG THCS:Ã Á Í Ä Å ÅÍ Å
Hc sinh trung hc âang åí âäü tøi thanh thiãúu niãn, cạc em â
bàõt âáưu cọ nhỉỵng xu hỉåïng phạt triãøn, cạ biãût cọ quan âiãøm riãng v
nhán cạch â âënh hçnh, kh nàng tỉ duy thiãn vãư l lûn hån l củ thãø.
Vç váûy cạc ch âãư âỉåüc lỉûa chn trong pháưn näüi dung cáưn âỉåüc âàûc
biãût lỉu âãún tênh håüp l, khoa hc.
Âãún âäü tøi trung hc â cọ sỉû phán biãût ráút låïn giỉỵa cạc hc
sinh. Sỉû khạc biãût áúy âỉåüc thãø hiãûn åí nàng khiãúu, hỉïng thụ, âäüng cå
v vãư väún hiãøu biãút x häüi, cng nhỉ tênh dán täüc. Âiãưu ny âi hi
mäüt chỉång trçnh cọ tênh phán biãût, cọ thãø cung cáúp nhỉỵng thỉûc tiãùn dảy
hc âạp ỉïng u cáưu cho tỉìng hc sinh.
* Âäúi våïi hc sinh:
Qua chỉång trçnh giạo dủc mäi trỉåìng cạc em hc sinh THCS cáưn
phi:
+ Cọ nhỉỵng hiãøu biãút, nhảy cm vãư cạc váún âãư mäi trỉåìng v cạc
váún âãư cọ liãn quan.
+ Cọ cạc k nàng nháûn biãút, gii quút cạc váún âãư mäi trỉåìng v
cạc váún âãư liãn quan.
+ Hçnh thnh thại âäü, hnh vi âụng âàõn våïi mäi trỉåìng:
- Cạc giạ trë - thại âäü:
. Cọ thại âäü r rng trong viãûc chỉïng kiãún hnh vi mäi trỉåìng täút
hồûc xáúu.
. Cọ quan niãûm vỉỵng chàõc vãư sỉû phạt triãøn bãưn vỉỵng.
. Cọ giạ trë âảo l vãư mäi trỉåìng trong mi quút âënh tham gia hồûc
suy ngáùm theo quan âiãøm thãú giåïi l mäüt mại nh chung.
- Hnh vi:
. Biãút kãu gi mi ngỉåìi, biãút táûp håüp mi ngỉåìi trỉåïc nhỉỵng nguy cå
vãư mäi trỉåìng.
. Hoảt âäüng têch cỉûc trong cạc Cáu lảc bäü xanh, cạc täø chỉïc Chỉỵ tháûp
â, cạc hoảt âäüng Âon, Âäüi
. Cọ chỉång trçnh hỉåïng dáùn giạo dủc mäi trỉåìng âäúi våïi cạc em tiãøu
hc.
. Tham gia hoảt âäüng vãû sinh mäi trỉåìng tải âëa phỉång.
* Âäúi våïi giạo viãn:
Âãø thỉûc hiãûn täút cạc quạ trçnh giạo dủc mäi trỉåìng trong trỉåìng
THCS, ngỉåìi giạo viãn cáưn âảt âỉåüc cạc u cáưu sau âãø ph håüp våïi vai
tr hỉåïng dáùn hc sinh trong quạ trçnh giạo dủc mäi trỉåìng:
+ Hiãøu r tám sinh l lỉïa tøi ca hc sinh låïp mçnh.
- 9 -
Ti liãûu BDTX "Giạo dủc Mäi trỉåìng trong trỉåìng phäø thäng Viãût Nam"
+ Nàõm vỉỵng k thût ging dảy åí mỉïc triãøn khai âỉåüc thnh mäüt
quy trçnh cäng nghãû.
+ Lỉåìng trỉåïc âỉåüc nhỉỵng phn ỉïng cå bn ca tỉìng âäúi tỉåüng hc
sinh âãø cọ thãø xỉí l ph håüp.
+ Kiãn nháùn làõng nghe sỉû trçnh by ca hc sinh.
+ Tảo âỉåüc báưu khäng khê tho lûn dán ch trong mi tçnh húng.
+ Quan sạt nhanh v xỉí l këp thåìi, âáưy â cạc thäng tin phn häưi
tỉì phêa hc sinh.
+ Cọ k thût âạnh giạ ph håüp trỉåïc nhỉỵng kiãún âụng, sai
ca hc sinh.
+ Khäng âỉåüc ạp âàût kiãún thỉïc, thuút ging khại niãûm, âäüc âoạn,
bạc b kiãún ca hc sinh cho d âọ l kiãún sai.
CẠC HÇNH THỈÏC GD M I TRỈ ÌNG TRỈ ÌNG THCS:Ä Å ÅÍ Å
Giạo dủc mäi trỉåìng åí trỉåìng THCS cọ nhiãưu hçnh thỉïc thỉûc hiãûn
nhỉng trong âọ cọ hai hçnh thỉïc chênh l khai thỉïc näüi dung giạo dủc mäi
trỉåìng qua cạc män hc cọ liãn quan, âàûc biãût l män Sinh hc v hçnh
thỉïc thäng qua cạc hoảt âäüng giạo dủc ngoi giåì lãn låïp. Hai hçnh thỉïc
giạo dủc mäi trỉåìng ny åí THCS nhàòm hçnh thnh cho hc sinh nhỉỵng
hnh vi, thại âäü âụng âàõn våïi mäi trỉåìng âãø tỉì âọ cọ nhỉỵng hnh
âäüng gọp pháưn tảo ra mäi trỉåìng säúng trong lnh cho con ngỉåìi v sinh
váût, âäưng thåìi tảo sỉû cán bàòng sinh thại trong tỉû nhiãn.
1. Hçnh thỉïc I: Thäng qua cạc hoảt âäüng giạo dủc ngoi giåì lãn
låïp:
Củ thãø l thäng qua cạc hoảt âäüng ngoải khoạ m giạo viãn giạo
dủc cho hc sinh cọ nháûn thỉïc, kiãún thỉïc vãư mäi trỉåìng âãø tỉì âọ cạc
em cọ hãû thäúng hnh vi, thại âäü, trạch nhiãûm âụng âàõn, ph håüp
gọp pháưn bo vãû mäi trỉåìng.
Viãûc thäng qua cạc hoảt âäüng ngoải khoạ âãø giạo dủc hc sinh l
viãûc lm cáưn thiãút båíi l do trỉûc tiãúp nháút l hoảt âäüng ny dãù ch
âäüng vãư mi phỉång diãûn khi täø chỉïc, nọ khäng bë rng büc båíi thåìi
khoạ biãøu trong tçnh hçnh thỉûc tãú åí nỉåïc ta hiãûn nay, chỉång trçnh dảy co
gin ráút khọ khàn. Âäưng thåìi cáưn cho hc sinh va chảm thỉûc tãú âãø
tháúy âỉåüc cạc váún âãư mäi trỉåìng xy ra xung quanh hãút sỉïc âa dảng v
sinh âäüng, bn thán cạc cå häüi giạo dủc mäi trỉåìng trong chỉång trçnh
ging dảy chỉa âỉåüc phong phụ. Hån nỉỵa, khäng thãø tạch råìi giạo dủc
mäi trỉåìng ra khi cüc säúng thỉûc âang âủng chảm tỉìng giåì, tỉìng phụt
âãún quạ trçnh phạt triãøn ca ngỉåìi hc.
Mäüt säú hçnh thỉïc ngoải khoạ trong giạo dủc mäi trỉåìng åí THCS:
Cáu lảc bäü mäi trỉåìng; hoảt âäüng d ngoải; chiãún dëch truưn
thäng; tưn lãù mäi trỉåìng; thi sạng tạc (tranh, tỉåüng, nh, vàn thå,
nhảc ); thi tại chãú, tại sỉí dủng; chiãún dëch xanh hoạ nh trỉåìng; triãøn
lm tranh vãư mäi trỉåìng.
- 10 -

Xem chi tiết: SKKN_5